Een kwestie van balans

“Ik wil meer balans in m’n leven!”

“Okay. Prima. Balans waartussen, dan?”

“Um …”

Een uitgebalanceerd, evenwichtig leven staat op veler wensenlijst. Maar, om die open deur nog maar eens wat verder in te trappen, in dit moderne, jachtige leven wil die balans wel eens uit beeld raken.

Als je in ‘balans’ bent zijn verschillende, voor jou belangrijke zaken in evenwicht. Werk en privé, bijvoorbeeld, Tijd voor de kinderen, en tijd voor jezelf. Sport en ontspanning. Op de bank liggen vegeteren, en lekker bezig zijn.

Bij een traditionele balans hoef je maar twee gewichten gelijk te krijgen, namelijk links en rechts, om de naald in het midden te houden. Maar de balans in ons hoofd is minder simpel. Het is een gedrocht, een Salvador Dalí-achtige verschijning met verschillende lange en kortere armen, rechte en kromme, en met schalen die niet alleen variëren in grootte, maar zelf ook nog verschilend van gewicht zijn . Bovendien ben jij niet de enige die meespeelt: andere mensen — gezinsleden, collega’s, de buren, je ouders, je onderbewustzijn — leggen óók gewichten in de verschillende schalen. De naald zwiept wild heen en weer, en jij verzucht:

“Ik wil meer balans in m’n leven!”

“Okay. Prima. Balans waartussen, dan?”

“Um …”

Ah …

Toch maar wat houvast, dan. De primaire balans is die tussen actie en rust. Of chaos en orde. Of beweging en stabiliteit. Verandering en consolidatie, ook prima. De precieze terminologie maakt niet uit, maar beide heb je nodig. Niet allebei tegelijk, overigens; dat kan ook moeilijk want het zijn tegenpolen. Maar ze moeten elkaar met enige regelmaat afwisselen. Een periode van stevige activiteit moet worden gevolgd door een periode van rust om herstel mogelijk te maken — nietwaar, sporters? Een periode van duf op de bank voor de TV hangen moet afgewisseld met eens lekker buiten de zinnen verzetten om te voorkomen dat je hersens uit je oren sijpelen. Een bedrijf dat snel is gegroeid kan maar beter wat tijd besteden aan consolidatie om het opgebouwde te behouden. Als je altijd dezelfde krant leest krijg je nooit nieuwe ideeën.

Deze balans tussen actie en rust kun je op vier niveau’s bekijken. Fysiek, emotioneel, mentaal, en spiritueel.

Fysiek

Op fysiek niveau is de balans tussen actie en rust over het algemeen wel bekend. Als je je spieren niets te doen geeft, zullen ze verzwakken. Een teveel aan rust betekent dat je spieren verschrompelen: je lichaam gaat geen onderhoud steken in wat je toch niet gebruikt. De spieren die je wel gebruikt zullen op niveau blijven. Maar om je spieren te laten groeien is het nodig om ze te stressen: je moet ze net iets meer te doen geven dan ze eigenlijk aankunnen. Als reactie daarop zal je lichaam gaan supercompenseren. Dat houdt in dat het lichaam zich altijd hersteld boven het oorspronkelijke niveau. Mits, natuurlijk, je het lichaam de tijd en rust gunt om die herstelwerkzaamheden door te voeren. Een goede training zal dan ook een uitgebalanceerde afwisseling kennen tussen actie en rust.

Mentaal

Met het mentale niveau bedoel ik hier datgene waar je je hersens voor nodig hebt. Op dit niveau is de balans tussen actie en rust vaak al een stuk minder voor de hand liggend. Maar ook hier geldt dat een teveel aan rust of een teveel aan dynamiek onbalans veroorzaakt. Een teveel aan mentale rust heet ook wel ‘gebrek aan uitdaging’ en kan leiden tot een bore-out. Een teveel aan mentale dynamiek, continu nieuwe dingen leren; nooit op je ervaring af kunnen gaan, kan leiden tot een burn-out. Een gezonde balans houdt in dat je regelmatig net boven je kunnen moet opereren, gevolgd door een periode waarin je het geleerde verwerkt en deel van jezelf kunt maken.

Emotioneel

Emotionele onbalans kan ontstaan wanneer je sommige emoties onderdrukt, of er juist in zwelgt. Wat de achterliggende oorzaak is, is niet zo interessant: of je nu je verdriet niet laat zien omdat je geleerd is dat mannen niet huilen, of dat je je verdriet juist wel laat zien omdat je daar aandacht mee krijgt maakt niet uit. Het gaat er om: hoe goed kun jij de verschillende emoties voelen? Wanneer was je voor het laatst echt zo blij als een kind? Hoe lang geleden voelde je echte liefde? Hoe lang duurt verdriet bij je? Hoe goed kun je iemand vertrouwen? Laat je jezelf wel eens echt verrassen? Kun je de controle laten gaan? Emotioneel in balans zijn betekent dat je al deze emoties kent, ze bewust opzoekt en ze durft te voelen (actie); maar ook dat je zelf de baas bent over deze emoties en je er niet door laat leiden (rust).

Spiritueel

Spirituele onbalans kan ontstaan als je te veel zoekende bent, of juist helemaal niet. Alleen degene die stevig met z’n voeten in de klei staat kan het zich veroorloven om luchtkastelen te bouwen. En een overdosis Hollandse nuchterheid leidt tot een al te banaal leven. Is wat je doet in overeenstemming met wie je bent? En als je daarin nog zoekende bent — en daar is niets mis mee — heb je dan ook actie ondernomen om daar achter te komen?

Balans

Zoals gezegd, de belangrijkste balans is die tussen actie, en rust. Wat geeft jou energie, en wat geeft jou rust? Waarvan wordt je enthousiaster, en wat zorgt dat je relaxed achterover kunt hangen? Waar zit in jou leven de dynamiek, en wat is voor jou stabiliteit? Wanneer ben je zo vlug en flexibel als water, nieuwsgierig, altijd onderweg, een spraakwaterval? En in welke omstandigheden ben je zo stil als een steen, betrouwbaar, geduldig, tevreden? Of als je het idee hebt dat je tegenwoordig nooit rust hebt, of juist nooit energie: graaf in je geheugen. Er zijn vast wel momenten te bedenken, hoe lang geleden ook, dat je wél geduldig kon zijn, of juist energiek. Verdeel ze in de categorieën fysiek, emotioneel, mentaal en spiritueel. En als het moeite kost om een vakje in te vullen … dan is dát het punt waarop je uit balans bent.

Without chaos, nothing can evolve. Without order, nothing can remain.