Kom uit die krabemmer!

Doe een krab in een emmer zonder deksel, en met z’n handige scharen klimt-ie er zo uit. Maar als je meer dan één krab in de emmer stopt gebeurt er iets merkwaardigs.

Zo gauw één van de krabben de emmer uit probeert te klimmen grijpen de anderen ‘m vast, en trekken hem naar beneden. Geen enkele krab kan ontsnappen. Afgedwongen solidariteit.

De mens is een krab

Wij mensen doen natuurlijk exact hetzelfde. Weliswaar hebben we niet van die indrukwekkende knipscharen, maar woorden en uitdrukkingen zijn minstens zo effectief in het neerhalen en neerhouden van moedige initiatieven. Niet dat dat de bedoeling is, natuurlijk, welnee: we zijn ‘kritisch’ en ‘nuchter’.

Turf vandaag maar eens hoe vaak je een krab tegenkomt. Wie hoor je zeggen dat iets niet kan? Wie hoor je zeggen dat het nooit gaat werken? Wie hoor je zeggen dat het niet hoort? Of ze het daar nu bij houden, of dat ze een uitgebreide onderbouwing geven maakt even niet uit: het gaat nu puur even om het tellen.

Krabben in je hoofd

Opmerkelijk aan ons mensen is dan weer dat we in staat zijn om, helemaal in ons eentje, toch ten onder te gaan aan de krabben die we in ons eigen hoofd hebben geplaatst. Niemand heeft gezegd dat het niet kunt, en toch weet je zeker dat die functie voor jou niet weggelegd is. Niemand heeft verteld dat je het niet zou kunnen, maar toch weet je zeker dat jij nooit een marathon zult rennen. Niemand heeft er ooit iets over gezegd, maar toch weet jij wel zeker dat je nooit zonder koffie zou kunnen. En het is wel zeker dat je nooit van het roken afkomt. Begin er maar niet aan.

Aangeleerde hulpeloosheid, heet dat. We hebben geleerd dat we niets aan de omstandigheden buiten ons kunnen veranderen, en dus proberen we het maar niet meer.

Afgeleerde hulpeloosheid

Maar als we het hebben aangeleerd, kunnen we het ook weer afleren. De eerste stap daarin is bewustwording. Nadat je anderen hebt geturfd in het krab-zijn, luister eens een dag lang naar je jezelf en schrijf eens op hoe en hoe vaak je tegen jezelf zegt dat iets niet gaat werken. Gewoon opmerken is voldoende; je hoeft het niet aan te passen, te verbeteren of jezelf schuldig te voelen: simpelweg noteren dat het gebeurt is genoeg.

Wat je zult merken is dat, omdat je jezelf er van bewust wordt dat je het doet, je een keuze kunt maken of je nu wel of niet naar dat stemmetje gaat luisteren. Tegen onzichtbare, onbewuste krabben kun je je niet verzetten. Bewust gemaakte, zichtbare krabben zijn gemakkelijk te negeren. Klim uit die emmer!